Nguyên nhân sỏi thận: Thói quen âm thầm làm tăng nguy cơ mắc bệnh

Sỏi thận là một trong những bệnh lý phổ biến của hệ tiết niệu, có thể gây đau dữ dội, ảnh hưởng đến chức năng thận và làm suy giảm chất lượng cuộc sống. Trong nhiều trường hợp, bệnh tiến triển âm thầm và chỉ được phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng. Hiểu rõ nguyên nhân sỏi thận sẽ giúp mỗi người chủ động thay đổi lối sống, giảm nguy cơ hình thành sỏi và bảo vệ sức khỏe hệ tiết niệu.

Sỏi thận là gì?

Sỏi thận là tình trạng các tinh thể khoáng chất trong nước tiểu kết tinh và tích tụ thành những viên sỏi bên trong thận. Theo thời gian, các viên sỏi có thể tăng kích thước, gây tắc nghẽn đường tiết niệu, đau quặn thận hoặc làm suy giảm chức năng thận nếu không được điều trị kịp thời.

Tại Việt Nam, sỏi tiết niệu là bệnh lý khá phổ biến, trong đó sỏi thận chiếm tỷ lệ cao nhất.

Nguyên nhân sỏi thận thường gặp

Tùy từng loại sỏi mà cơ chế hình thành có thể khác nhau. Tuy nhiên, đa số trường hợp đều liên quan đến chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt hằng ngày.

Uống không đủ nước

Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất.

Khi cơ thể thiếu nước, nước tiểu trở nên cô đặc, làm tăng nồng độ các chất như canxi, oxalate và axit uric. Theo đó, các tinh thể này dễ kết dính với nhau và hình thành sỏi.

Người trưởng thành nên duy trì lượng nước khoảng 2–3 lít mỗi ngày, đặc biệt khi làm việc trong môi trường nóng hoặc vận động nhiều.

Ăn quá nhiều muối

Chế độ ăn nhiều muối làm tăng lượng natri được đào thải qua nước tiểu. Đồng thời, quá trình này cũng làm tăng bài tiết canxi, từ đó tạo điều kiện hình thành sỏi canxi – loại sỏi chiếm tỷ lệ cao nhất.

Để giảm nguy cơ mắc bệnh, nên giới hạn lượng muối dưới 5 g mỗi ngày theo khuyến cáo của các chuyên gia.

Tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu oxalate

Một số thực phẩm chứa nhiều oxalate như:

• Cải bó xôi
• Socola
• Trà đặc
• Các loại hạt

Nếu sử dụng quá nhiều, oxalate có thể kết hợp với canxi trong nước tiểu tạo thành sỏi canxi oxalate.

Vì vậy, người từng mắc sỏi thận nên cân đối lượng thực phẩm này trong khẩu phần ăn.

Ăn quá nhiều đạm động vật

Thịt đỏ, nội tạng, hải sản và một số thực phẩm giàu purin làm tăng lượng axit uric trong nước tiểu.

Khi nồng độ axit uric quá cao, nguy cơ hình thành sỏi axit uric sẽ tăng lên, đặc biệt ở nam giới hoặc người mắc rối loạn chuyển hóa.

Thường xuyên nhịn tiểu

Nhịn tiểu khiến nước tiểu lưu lại lâu trong đường tiết niệu, tạo điều kiện cho các tinh thể khoáng chất lắng đọng.

Không chỉ vậy, thói quen này còn làm tăng nguy cơ:

• Nhiễm khuẩn tiết niệu
• Viêm bàng quang
• Giảm chức năng thận
• Hình thành sỏi tiết niệu

Do đó, nên đi tiểu ngay khi có nhu cầu thay vì cố gắng nhịn trong thời gian dài.

Tự ý sử dụng thuốc

Việc lạm dụng một số loại thuốc, đặc biệt là kháng sinh hoặc thuốc bổ sung canxi không đúng chỉ định, có thể làm tăng nguy cơ lắng đọng các tinh thể trong thận.

Ngoài ra, người có bệnh lý nền hoặc chức năng thận suy giảm càng cần sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ để hạn chế biến chứng.

Ai có nguy cơ mắc sỏi thận?

Một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao gồm:

• Người uống ít nước.
• Người có chế độ ăn nhiều muối hoặc nhiều đạm.
• Người béo phì hoặc ít vận động.
• Người từng mắc sỏi thận.
• Người có tiền sử gia đình mắc bệnh.
• Người mắc đái tháo đường, gout hoặc rối loạn chuyển hóa.

Làm thế nào để phòng ngừa sỏi thận?

Phần lớn trường hợp sỏi thận có thể phòng ngừa bằng cách thay đổi lối sống.

Các chuyên gia khuyến cáo:

• Uống từ 2–3 lít nước mỗi ngày.
• Giảm lượng muối trong khẩu phần ăn.
• Hạn chế thực phẩm giàu oxalate và purin.
• Tăng cường rau xanh, trái cây và chất xơ.
• Không nhịn tiểu.
• Duy trì cân nặng hợp lý.
• Tập luyện thể dục thường xuyên.
• Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm bất thường của hệ tiết niệu.

Điều trị sỏi thận như thế nào?

Phương pháp điều trị sẽ được lựa chọn dựa trên kích thước, vị trí viên sỏi và mức độ ảnh hưởng đến chức năng thận.

Điều trị nội khoa

Đối với sỏi nhỏ, bác sĩ có thể chỉ định:

• Thuốc giảm đau.
• Thuốc giãn cơ trơn niệu quản.
• Thuốc hỗ trợ đào thải sỏi.
• Điều trị nhiễm khuẩn nếu có.

Tán sỏi ngoài cơ thể

Phương pháp sử dụng sóng xung kích để phá vỡ viên sỏi thành nhiều mảnh nhỏ giúp đào thải tự nhiên qua đường tiểu.

Ưu điểm là không cần phẫu thuật, ít xâm lấn và thời gian hồi phục nhanh.

Tán sỏi nội soi

Bác sĩ đưa ống nội soi qua đường tiết niệu để tiếp cận viên sỏi, sau đó sử dụng laser phá vỡ và lấy sỏi ra ngoài.

Đây là phương pháp được áp dụng phổ biến đối với sỏi niệu quản hoặc sỏi bàng quang.

Tán sỏi qua da

Đối với sỏi thận kích thước lớn hoặc nằm ở vị trí khó, bác sĩ có thể thực hiện tán sỏi qua da bằng laser thông qua một đường rạch rất nhỏ ở vùng hông lưng.

Phương pháp này giúp loại bỏ sỏi hiệu quả đồng thời giảm đau và rút ngắn thời gian nằm viện.

Phẫu thuật

Trong một số trường hợp đặc biệt khi viên sỏi quá lớn hoặc không thể xử lý bằng các kỹ thuật ít xâm lấn, phẫu thuật lấy sỏi sẽ được cân nhắc nhằm đảm bảo an toàn cho người bệnh.

Khi nào nên đi khám?

Bạn nên đến cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu như:

• Đau quặn vùng hông lưng.
• Tiểu buốt hoặc tiểu rắt.
• Tiểu ra máu.
• Tiểu đục hoặc có mùi bất thường.
• Sốt kèm đau lưng.
• Buồn nôn hoặc nôn kéo dài.

Việc phát hiện sớm giúp lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và giảm nguy cơ tổn thương thận.

Kết luận

Nguyên nhân sỏi thận phần lớn liên quan đến những thói quen sinh hoạt hằng ngày như uống ít nước, ăn nhiều muối, nhịn tiểu hoặc chế độ dinh dưỡng chưa hợp lý. Vì vậy, xây dựng lối sống khoa học, duy trì chế độ ăn cân bằng và khám sức khỏe định kỳ là những giải pháp quan trọng giúp phòng ngừa bệnh cũng như hạn chế nguy cơ tái phát.

Đừng chủ quan với các dấu hiệu bất thường của hệ tiết niệu. Liên hệ GC-Phenikaa để được bác sĩ chuyên khoa Thận – Tiết niệu tư vấn, thăm khám và lựa chọn phương pháp điều trị sỏi thận phù hợp ngay hôm nay.