Co thắt thực quản là một dạng rối loạn vận động thực quản, khiến các cơ của thực quản co bóp bất thường trong quá trình đưa thức ăn xuống dạ dày. Người bệnh có thể gặp các triệu chứng như khó nuốt, đau sau xương ức, cảm giác thức ăn mắc ở cổ hoặc ngực và dễ nhầm lẫn với trào ngược dạ dày thực quản hay bệnh tim mạch.

Nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách, bệnh có thể ảnh hưởng đáng kể đến việc ăn uống cũng như chất lượng cuộc sống.

Co thắt thực quản là gì?

Thực quản là ống dẫn thức ăn từ miệng xuống dạ dày nhờ các cơn co bóp nhịp nhàng. Khi mắc co thắt thực quản, hoạt động này trở nên mất đồng bộ hoặc co bóp quá mạnh, khiến thức ăn di chuyển khó khăn và gây nhiều triệu chứng khó chịu.

Đây là bệnh lý chức năng của thực quản, không phải lúc nào cũng liên quan đến tổn thương cấu trúc nhưng vẫn cần được đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa để xác định nguyên nhân.

Các dạng co thắt thực quản

Tùy đặc điểm rối loạn vận động, bệnh thường được chia thành hai nhóm chính:

Co thắt thực quản đoạn xa

Các cơn co thắt xảy ra chủ yếu ở đoạn dưới của thực quản, thường xuất hiện khi ăn uống hoặc trong giai đoạn căng thẳng.

Thực quản co bóp quá mạnh

Toàn bộ thực quản co bóp với cường độ lớn hơn bình thường, gây khó nuốt, đau ngực và ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt.

Nguyên nhân gây co thắt thực quản

Hiện nay, nguyên nhân chính xác của bệnh vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh có liên quan đến sự rối loạn điều hòa thần kinh kiểm soát hoạt động của cơ thực quản.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh gồm:

• Trào ngược dạ dày thực quản kéo dài (GERD).
• Rối loạn thần kinh chi phối thực quản.
• Căng thẳng, stress kéo dài.
• Thường xuyên sử dụng thức ăn quá nóng hoặc quá lạnh.
• Uống nhiều rượu bia, đặc biệt là rượu vang đỏ.
• Viêm thực quản mạn tính.
• Tiền sử phẫu thuật hoặc xạ trị vùng ngực.
• Một số bệnh tự miễn hoặc bệnh lý thực quản khác.

Ai dễ mắc co thắt thực quản?

Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến hơn ở:

• Người trên 60 tuổi.
• Phụ nữ.
• Người mắc GERD lâu năm.
• Người thường xuyên căng thẳng hoặc lo âu.
• Người có tiền sử gia đình mắc bệnh lý thực quản.
• Người thường xuyên bị ợ nóng hoặc đau ngực không rõ nguyên nhân.

Triệu chứng co thắt thực quản

Biểu hiện của bệnh có thể khác nhau giữa từng người nhưng thường bao gồm:

Khó nuốt

Người bệnh có cảm giác thức ăn bị mắc lại ở cổ họng hoặc sau xương ức, đặc biệt khi ăn thức ăn đặc.

Đau ngực

Cơn đau thường xuất hiện sau xương ức, có thể lan lên cổ, vai hoặc lưng. Triệu chứng này đôi khi giống cơn đau do bệnh tim nên cần được đánh giá cẩn thận.

Ợ nóng và nóng rát

Rối loạn vận động thực quản có thể đi kèm trào ngược axit, gây cảm giác nóng rát vùng ngực hoặc cổ họng.

Trào ngược thức ăn

Thức ăn hoặc dịch tiêu hóa có thể trào ngược lên miệng mà không kèm buồn nôn.

Ngoài ra, một số người còn gặp:

• Ho kéo dài.
• Hôi miệng.
• Khàn tiếng.
• Sụt cân.
• Buồn nôn.
• Thở khò khè.

Co thắt thực quản có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp không đe dọa tính mạng ngay lập tức nhưng nếu kéo dài, bệnh có thể gây nhiều biến chứng như:

• Khó nuốt kéo dài.
• Ăn uống kém.
• Suy dinh dưỡng.
• Đau ngực tái diễn.
• Viêm thực quản.
• Hẹp thực quản.
• Trào ngược dạ dày thực quản.
• Giảm chất lượng cuộc sống.

Chẩn đoán co thắt thực quản

Để xác định chính xác bệnh, bác sĩ sẽ kết hợp thăm khám và các kỹ thuật cận lâm sàng.

Thăm khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ khai thác:

• Triệu chứng khó nuốt.
• Đặc điểm đau ngực.
• Tiền sử bệnh tiêu hóa.
• Các yếu tố nguy cơ.

Cận lâm sàng

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:

• Nội soi thực quản – dạ dày.
• Chụp X-quang thực quản có thuốc cản quang.
• Đo áp lực nhu động thực quản (Manometry) – tiêu chuẩn vàng để đánh giá rối loạn vận động.
• Đo pH thực quản 24 giờ nhằm phân biệt với bệnh trào ngược.

Điều trị co thắt thực quản

Mục tiêu điều trị là giảm triệu chứng, cải thiện khả năng nuốt và hạn chế biến chứng.

Điều chỉnh lối sống

Người bệnh nên:

• Ăn chậm, nhai kỹ.
• Chia nhỏ bữa ăn.
• Hạn chế đồ ăn quá nóng hoặc quá lạnh.
• Tránh rượu bia và thuốc lá.
• Kiểm soát căng thẳng.

Điều trị bằng thuốc

Tùy nguyên nhân và mức độ bệnh, bác sĩ có thể chỉ định:

• Thuốc giãn cơ trơn.
• Thuốc giảm đau thần kinh.
• Thuốc ức chế tiết axit nếu kèm GERD.

Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

Can thiệp ngoại khoa

Khi điều trị nội khoa không hiệu quả, bác sĩ có thể cân nhắc:

• Tiêm Botulinum toxin (Botox).
• Nong thực quản bằng bóng.
• Phẫu thuật cắt cơ Heller.
• POEM (Peroral Endoscopic Myotomy) – cắt cơ thực quản qua nội soi đường miệng.

Cách phòng ngừa co thắt thực quản

Mặc dù chưa có biện pháp phòng bệnh tuyệt đối, bạn có thể giảm nguy cơ bằng cách:

• Duy trì chế độ ăn khoa học.
• Hạn chế thức ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ.
• Không hút thuốc lá.
• Hạn chế rượu bia.
• Giữ cân nặng hợp lý.
• Kiểm soát stress.
• Điều trị sớm trào ngược dạ dày thực quản.
• Khám chuyên khoa khi có triệu chứng khó nuốt hoặc đau ngực kéo dài.

Câu hỏi thường gặp

Co thắt thực quản có tự khỏi không?

Phần lớn trường hợp không tự khỏi hoàn toàn. Người bệnh nên được bác sĩ chuyên khoa đánh giá để có hướng điều trị phù hợp.

Co thắt thực quản có chữa khỏi hoàn toàn không?

Hiện chưa có phương pháp điều trị triệt để cho mọi trường hợp. Tuy nhiên, nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng, đa số người bệnh có thể kiểm soát tốt triệu chứng và duy trì chất lượng cuộc sống.

Khi nào cần đi khám?

Bạn nên đến cơ sở y tế nếu xuất hiện:

• Khó nuốt kéo dài.
• Đau ngực tái diễn.
• Ăn uống khó khăn.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Trào ngược kéo dài hoặc ngày càng nặng.

Khó nuốt, đau ngực hoặc thường xuyên có cảm giác thức ăn mắc sau xương ức? Hãy đến Trung tâm Tiêu hóa GC-Phenikaa để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, chẩn đoán chính xác và tư vấn phác đồ điều trị phù hợp, giúp bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa lâu dài.