Bệnh lao ở trẻ em: Dấu hiệu nhận biết và cách điều trị

Bệnh lao ở trẻ em là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra. Trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 5 tuổi hoặc chưa được tiêm vắc xin BCG, có nguy cơ mắc bệnh cao hơn người lớn do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây tổn thương nhiều cơ quan, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

Bệnh lao ở trẻ em là gì?

Lao là bệnh nhiễm khuẩn có khả năng lây truyền qua đường hô hấp. Sau khi vi khuẩn lao xâm nhập vào cơ thể, trẻ có thể không xuất hiện triệu chứng ngay nhưng vẫn có nguy cơ tiến triển thành bệnh lao hoạt động nếu sức đề kháng suy giảm.

Không chỉ ảnh hưởng đến phổi, bệnh còn có thể lan đến não, hạch bạch huyết, xương, cột sống, thận hoặc nhiều cơ quan khác.

Các thể bệnh lao thường gặp ở trẻ

Lao sơ nhiễm (lao khởi đầu)

Lao sơ nhiễm là thể bệnh thường gặp nhất ở trẻ nhỏ, đặc biệt ở trẻ dưới 5 tuổi chưa tiêm vắc xin BCG. Ở giai đoạn đầu, nhiều trẻ gần như không có triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể xuất hiện sốt nhẹ kéo dài, chán ăn hoặc sụt cân. Nếu không được theo dõi, bệnh có nguy cơ tiến triển thành những thể lao nặng hơn.

Trong nhiều trường hợp, trẻ gần như không có triệu chứng rõ ràng hoặc chỉ xuất hiện:

• Sốt nhẹ kéo dài
• Mệt mỏi
• Chán ăn
• Sụt cân
• Ho khan kéo dài

Nếu sức đề kháng tốt, bệnh có thể tự ổn định. Tuy nhiên vẫn cần được bác sĩ theo dõi để phòng ngừa biến chứng.

Lao cấp tính

Đây là nhóm bệnh lao nguy hiểm, tiến triển nhanh và có thể đe dọa tính mạng nếu không điều trị sớm.

Lao màng não

Lao màng não thường xuất hiện vài tháng sau lao sơ nhiễm với các dấu hiệu:

• Sốt kéo dài
• Đau đầu
• Nôn
• Cứng cổ
• Co giật
• Rối loạn ý thức
• Liệt dây thần kinh

Nếu phát hiện muộn, trẻ có nguy cơ để lại các di chứng như:

• Chậm phát triển trí tuệ
• Động kinh
• Liệt tay chân
• Giảm thị lực
• Giảm thính lực

Lao kê

Lao kê là tình trạng vi khuẩn lao lan rộng qua đường máu đến nhiều cơ quan trong cơ thể.

Triệu chứng thường gặp gồm:

• Sốt cao liên tục
• Khó thở
• Thở nhanh
• Da tím tái
• Nôn
• Tiêu chảy
• Mệt lả

Đây là cấp cứu y khoa cần được điều trị ngay tại bệnh viện.

Lao đường hô hấp

Bao gồm:

• Lao phổi
• Lao màng phổi

Thể bệnh này thường gặp ở trẻ lớn hoặc trẻ vị thành niên.

Các dấu hiệu điển hình:

• Ho kéo dài trên 2 tuần
• Ho có đờm
• Sốt nhẹ về chiều
• Ra mồ hôi đêm
• Chán ăn
• Sụt cân
• Đau ngực

Lao ngoài phổi

Vi khuẩn lao có thể gây tổn thương nhiều cơ quan ngoài phổi như:

Lao hạch

• Hạch cổ sưng to
• Hạch dính thành từng cụm
• Có thể rò mủ nếu điều trị muộn

Lao xương khớp

• Đau xương
• Sưng khớp
• Hạn chế vận động
• Có thể gây biến dạng xương

Lao cột sống

• Đau lưng kéo dài
• Gù cột sống
• Hạn chế vận động

Lao tiết niệu

• Tiểu máu
• Tiểu đau
• Có thể sưng tinh hoàn ở bé trai

Lao ruột

• Tiêu chảy kéo dài
• Đau bụng
• Đi ngoài có nhầy hoặc máu

Dấu hiệu nhận biết bệnh lao ở trẻ em

Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám nếu xuất hiện các biểu hiện:

• Ho kéo dài trên 2 tuần
• Sốt nhẹ kéo dài, thường sốt về chiều
• Ra mồ hôi nhiều vào ban đêm
• Chán ăn
• Sụt cân
• Mệt mỏi
• Hạch cổ kéo dài
• Khó thở
• Đau ngực

Các triệu chứng có thể dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh hô hấp khác, vì vậy việc thăm khám chuyên khoa là rất cần thiết.

Chẩn đoán bệnh lao ở trẻ

Việc chẩn đoán ở trẻ thường khó hơn người lớn vì trẻ nhỏ ít khạc đờm.

Bác sĩ có thể chỉ định:

• Khám lâm sàng
• Chụp X-quang phổi
• Xét nghiệm Mantoux hoặc IGRA
• Xét nghiệm GeneXpert
• Xét nghiệm dịch dạ dày hoặc dịch hô hấp
• Xét nghiệm máu khi cần thiết

Việc chẩn đoán sớm giúp điều trị hiệu quả và giảm nguy cơ biến chứng.

Điều trị bệnh lao ở trẻ em

Điều trị lao cần tuân thủ đúng phác đồ của Bộ Y tế.

Thông thường:

• Điều trị liên tục từ 6–9 tháng
• Uống thuốc đúng giờ
• Không tự ý ngừng thuốc
• Tái khám đúng lịch

Việc bỏ thuốc giữa chừng có thể làm vi khuẩn kháng thuốc, khiến điều trị khó khăn hơn.

Phòng ngừa bệnh lao ở trẻ

Để giảm nguy cơ mắc bệnh, cha mẹ nên:

• Tiêm vắc xin BCG đầy đủ cho trẻ sau sinh
• Phát hiện và điều trị sớm người mắc lao trong gia đình
• Không để trẻ tiếp xúc gần với nguồn lây
• Cho trẻ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng
• Giữ môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng
• Đưa trẻ đi khám khi ho kéo dài hoặc có dấu hiệu nghi ngờ mắc lao

Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám ngay nếu trẻ có:

• Ho kéo dài trên 2 tuần
• Sốt không rõ nguyên nhân
• Sụt cân nhanh
• Khó thở
• Ho ra máu
• Hạch cổ kéo dài
• Co giật hoặc rối loạn ý thức

Phát hiện sớm giúp nâng cao hiệu quả điều trị và hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm.

Nếu trẻ có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh lao hoặc ho kéo dài không rõ nguyên nhân, hãy đưa trẻ đến GC-Phenikaa để được các bác sĩ Nhi khoa thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời, giúp bảo vệ sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ.