Táo bón trẻ em: Những điều cha mẹ cần biết

Táo bón trẻ em là tình trạng khá phổ biến, có thể gặp ở nhiều lứa tuổi. Dù không phải là bệnh lý riêng biệt, đây lại là dấu hiệu cho thấy hệ tiêu hóa của trẻ đang gặp vấn đề. Nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách, táo bón kéo dài có thể ảnh hưởng đến sự phát triển, thói quen ăn uống và tâm lý của trẻ.

Theo thống kê, táo bón chiếm tỷ lệ cao trong các trường hợp trẻ phải đi khám tại phòng khám nhi khoa và chuyên khoa tiêu hóa.

Khi nào được xem là táo bón ở trẻ?

Táo bón chức năng ở trẻ thường được xác định theo tiêu chuẩn ROME IV.

Trẻ dưới 4 tuổi

Triệu chứng kéo dài ít nhất 1 tháng và có từ 2 dấu hiệu trở lên:

• Đi ngoài 2 lần hoặc ít hơn trong 1 tuần.
• Trẻ thường xuyên nhịn đi ngoài hoặc ứ phân.
• Phân cứng, đau khi đi ngoài.
• Phân to, khuôn lớn, có thể làm tắc bồn cầu.
• Có khối phân lớn trong trực tràng.
• Són phân ít nhất 1 lần mỗi tuần sau khi trẻ đã biết đi vệ sinh.

Trẻ trên 4 tuổi

Triệu chứng xuất hiện ít nhất 1 lần mỗi tuần, kéo dài tối thiểu 1 tháng và có từ 2 dấu hiệu trở lên:

• Đi ngoài không quá 2 lần mỗi tuần.
• Són phân ít nhất 1 lần mỗi tuần.
• Có thói quen nhịn đi ngoài.
• Đi ngoài đau hoặc phân cứng.
• Có khối phân lớn trong trực tràng.
• Phân có kích thước lớn bất thường.

Nguyên nhân gây táo bón trẻ em

Khoảng 90% trường hợp táo bón trẻ em là do nguyên nhân cơ năng. Khi đó, đại trực tràng hấp thu quá nhiều nước khiến phân khô cứng, đồng thời nhu động ruột giảm làm trẻ khó tống phân ra ngoài.

Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

• Trẻ uống ít nước.
• Chế độ ăn thiếu rau xanh, trái cây và chất xơ.
• Thói quen nhịn đi ngoài.
• Trẻ sợ đau khi đại tiện.
• Thay đổi môi trường sống, lịch sinh hoạt hoặc chế độ ăn.
• Ít vận động.

Khoảng 10% trường hợp có liên quan đến bệnh lý thực thể như:

• Bệnh phình đại tràng bẩm sinh.
• Suy giáp.
• Dị tật hậu môn – trực tràng.
• Một số bệnh lý thần kinh hoặc chuyển hóa.

Dấu hiệu nhận biết táo bón trẻ em

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu xuất hiện các biểu hiện sau:

• Trẻ nhiều ngày không đi ngoài.
• Phân khô, cứng, vón cục.
• Trẻ rặn nhiều, đau hoặc quấy khóc khi đi vệ sinh.
• Bụng chướng, đầy hơi, biếng ăn.
• Có hiện tượng són phân hoặc dính phân ở quần.
• Trẻ sợ đi vệ sinh, cố nhịn đại tiện.

Chẩn đoán táo bón ở trẻ như thế nào?

Việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào thăm khám lâm sàng. Bác sĩ sẽ hỏi về số lần đi ngoài, tính chất phân, chế độ ăn, thói quen sinh hoạt và tiền sử bệnh của trẻ.

Trong một số trường hợp nghi ngờ nguyên nhân thực thể, trẻ có thể được chỉ định thêm:

• Chụp đại tràng có cản quang.
• Đo áp lực hậu môn – trực tràng.
• Xét nghiệm đánh giá chức năng tuyến giáp hoặc các bệnh lý liên quan.

Điều trị táo bón trẻ em

Điều trị táo bón trẻ em cần kết hợp giữa chế độ ăn, thay đổi hành vi và sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.

1. Điều chỉnh chế độ ăn

Trẻ bị táo bón cần được bổ sung đủ nước và tăng cường chất xơ trong khẩu phần hằng ngày.

Lượng chất xơ khuyến nghị tối thiểu:

• Số gam chất xơ mỗi ngày = tuổi của trẻ + 5.

Ví dụ: Trẻ 6 tuổi nên được bổ sung khoảng 11g chất xơ/ngày.

Các thực phẩm nên ưu tiên:

• Rau xanh.
• Trái cây tươi.
• Ngũ cốc nguyên hạt.
• Sữa chua.
• Thực phẩm giàu lợi khuẩn.

2. Tập thói quen đi vệ sinh đúng giờ

Cha mẹ nên khuyến khích trẻ:

• Đi vệ sinh vào cùng một thời điểm mỗi ngày.
• Ngồi bô hoặc ngồi bồn cầu khoảng 5–10 phút sau bữa ăn.
• Không nhịn đi ngoài.
• Tạo tâm lý thoải mái, tránh la mắng trẻ.

3. Sử dụng thuốc nhuận tràng

Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định thuốc làm mềm phân hoặc thuốc nhuận tràng như:

• Lactulose.
• Polyethylene glycol (PEG).
• Sorbitol.
• Hydroxit magie.

Việc dùng thuốc cần tuân thủ đúng chỉ định, không tự ý sử dụng kéo dài.

4. Điều trị phản hồi sinh học

Ở những trẻ bị táo bón kéo dài do rối loạn phối hợp cơ vùng hậu môn – trực tràng, phương pháp phản hồi sinh học (Biofeedback) có thể mang lại hiệu quả tốt.

Phương pháp này giúp trẻ học cách thư giãn cơ thắt hậu môn và cải thiện khả năng đi ngoài tự nhiên.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu:

• Táo bón kéo dài trên 2 tuần.
• Trẻ đau bụng nhiều, nôn ói hoặc chướng bụng.
• Có máu trong phân.
• Trẻ sút cân, biếng ăn kéo dài.
• Táo bón tái đi tái lại nhiều lần.

Việc thăm khám sớm sẽ giúp phát hiện nguyên nhân và điều trị hiệu quả, tránh ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

Nếu trẻ có dấu hiệu táo bón kéo dài, hãy liên hệ GC-Phenikaa để được bác sĩ chuyên khoa nhi thăm khám và tư vấn điều trị phù hợp cho trẻ.